© Cedric Verhelst

Depotkerken in Vlaanderen?

Lopend project

Een erfgoeddepot inrichten in een kerkgebouw? Met dit verkennend onderzoek brengen we uitdagingen en opportuniteiten in kaart.

Thema
Herbestemming
Locatie
Vlaanderen
Periode
2020-2021

Een duurzame toekomst voor het religieus erfgoed?

Het religieus erfgoedlandschap is volop in beweging. Eén derde van de Vlaamse parochiekerken krijgt in de nabije toekomst een neven- of herbestemming. Wat dan met de inboedels van die kerkgebouwen?

Een goede erfgoedinventaris geeft alvast zicht op de inhoud en grootte van collecties. Vervolgens helpt een waarderingstraject kerkbesturen bij de opmaak van een bestemmingsplan dat per voorwerp een (voorkeurs)bestemming aangeeft. Sommige objecten kunnen hergebruikt worden in nabijgelegen kerken, andere komen in een museum terecht of vinden via Vraag & Aanbod een nieuwe thuis bij religieuze instellingen in binnen- of buitenland. Tenslotte zijn er stukken die niet meteen hergebruikt kunnen worden in liturgische context, maar wel zodanig deel uitmaken van de lokale identiteit, dat (lokale) bewaring wenselijk is.

Sint-Alfonskerk Borgloon - © Erfgoedcel Haspengouw, Laura Mathijs
Sint-Alfonskerk Borgloon - © Erfgoedcel Haspengouw, Laura Mathijs

Daarnaast zijn er situaties waarbij ongebruik van de parochiekerk, nakende verkoop of sloop de nood aan alternatieve opslagruimte zo dringend maakt, dat er geen tijd is om tussentijds al een waarderingstraject door te voeren. Waar naartoe met deze collecties religieus erfgoed in afwachting van waardering en het uitzetten van een langetermijnvisie op het toekomstig gebruik ervan?

Kan een ander kerkgebouw een oplossing bieden?

Een parochiekerk als depot?

Dit onderzoek wil nagaan of parochiekerken geschikt zijn voor het huisvesten van erfgoeddepots. En zo ja, welke voorwaarden en richtlijnen moeten dan voorop staan?

In de loop van het komende jaar zoeken we samen met een stuurgroep van experts antwoorden op vragen als:

  • Zijn parochiekerken geschikt als depotruimte voor langdurige en/of tijdelijke opslag?
  • Welke soorten erfgoeddepots (of 'depotprofielen') zijn wenselijk en realiseerbaar?
  • Waaruit kan de collectie van een depotkerk bestaan?
  • Wat zijn de bouwfysische en klimatologische minimumvereisten?
  • Welke kosten komen erbij kijken?
  • Wie zorgt voor de uitbating van het depot?
  • Hoe kan het religieus erfgoed toegankelijk blijven voor de gemeenschap?
  • Welke taken moeten uitgevoerd worden om kwalitatieve, duurzame bewaring én ontsluiting mogelijk te maken?
  • ...

Een praktisch instrument voor diverse noden

We werken toe naar een algemeen handelingskader; een praktisch instrument dat gemeente- en
kerkbesturen, maar ook intergemeentelijke samenwerkingsverbanden (IOED’s, erfgoedcellen), op weg zet bij de uitwerking van een depotplan op maat van de lokale of regionale noden.

We werken samen met vijf lokale werkgroepen, waar we nagaan waar de concrete noden en wensen liggen. Welke erfgoedobjecten zoeken onderdak? Welke nevenactiviteiten zouden er nog plaatsvinden? Hoe kan het (religieus) erfgoeddepot sociaal en cultureel ingebed worden? Wie zijn de belanghebbenden en partners? … Van daaruit bekijken we de eisen voor de kandidaat-depotkerk én wat de mogelijkheden en beperkingen van het kerkgebouw zijn.

Per provincie wordt één pilootproject betrokken bij het onderzoek:

  • Brugge, Sint-Andries, Sint-Andries en Sint-Annakerk - Meer lezen
  • Zwalm, Sint-Maria-Latem, Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Smartenkerk
  • Bornem, Branst, Sint-Vincentius à Paolokerk
  • Sint-Pieters-Leeuw, Sint-Laureins-Berchem, Sint-Laurentiuskerk
  • Borgloon, Bommershoven, Sint-Alfonskerk

De wisselwerking tussen stuurgroep en lokale werkgroepen maakt het mogelijk om naar afstemming te zoeken tussen beleid, voorwaarden voor goed behoud en beheer, en de toepasbaarheid ervan.

Sint-Laurentiuskerk, Sint-Pieters-Leeuw - © Marjolijn Van Damme
Sint-Laurentiuskerk, Sint-Pieters-Leeuw - © Marjolijn Van Damme

Geen doodse, afgesloten ruimte

Zowel onroerend, roerend als immaterieel religieus erfgoed heeft een sterke verbindende functie. Een depotkerk voor erfgoedcollecties biedt dan ook kansen om daarop in te spelen. We engageren ons om na te gaan hoe we de dialoog over het erfgoed warm kunnen houden binnen de gemeenschap. Daarom gaan we op zoek naar mogelijkheden om depot- en gemeenschapsvorming aan elkaar te koppelen.

Dit project realiseren we met de steun van het Departement Cultuur, Jeugd en Media van de Vlaamse overheid.

Meer weten?

Heb je vragen over een depot inrichten in je kerk? Dan kan je terecht bij collega Ellen Descamps.

Leegprofiel

Ellen Descamps

Projectcoördinator depotkerken in Vlaanderen