Het kerkenbeleidsplan in een notendop

Wat is een kerkenbeleidsplan?

Een kerkenbeleidsplan legt de toekomstvisie vast van elke parochiekerk binnen de gemeente. Een sterk onderbouwd en gedragen kerkenbeleidsplan vormt de vertrekbasis voor de zoektocht naar een goede invulling.

Wanneer moet ons kerkenbeleidsplan klaar zijn?

Het kerkenbeleidsplan moet klaar zijn vóór het indienen van de meerjarenplannen van de kerkfabrieken. De meerjarenplannen van de kerkfabrieken moeten ingediend worden 6 maanden na de installatie van de gemeenteraad. Concreet betekent dit dat de kerkenbeleidsplannen goedgekeurd moeten zijn tegen 1 juni 2025, of 1 juli bij fusiegemeenten. Bekijk de tijdlijn voor de opmaak van het kerkenbeleidsplan.

Aan welke criteria moet een recent en geactualiseerd kerkenbeleidsplan voldoen?

Het eredienstendecreet legt de volgende criteria op:

• “Het kerkenbeleidsplan bevat minstens al de volgende gegevens:
  1° een beschrijving van de betrokken kerken, met hun cultuurhistorische waarde, hun beschermingsstatuut en hun bouwfysische toestand;
  2° informatie over de eigendomstoestand;
  3 de situering van elke kerk in zijn ruimtelijke omgeving;
  4° een beschrijving van het actuele gebruik en de actuele functie van de betrokken kerken;
  5° een onderbouwde visie op het toekomstige gebruik en de toekomstige functie van de betrokken kerken, inclusief een plan van aanpak over de wijze waarop de toekomstige invulling (eredienst, valorisatie, medegebruik, neven- en herbestemming) kan worden gerealiseerd.”
• 'Recent' betekent dat het kerkenbeleidsplan niet ouder dan 6 maand mag zijn als de kerkfabrieken meerjarenplanning indienen. Je moet kerkenbeleidsplan dus opmaken of herbevestigen en laten goedkeuren in de periode december 2024 tot mei 2025, of januari 2025 tot juni 2025 voor de fusiegemeenten.

Wat zijn de verschillen tussen de criteria van kerkenbeleidsplannen van 2017 en de nieuwe kerkenbeleidsplannen in 2025?

Vanaf 2025 vermeld je expliciet de eigendomstoestand. Het onderdeel ‘architecturale mogelijkheden’ is vanaf 2025 optioneel. Breng je kerkenbeleidsplan vormelijk op punt door het op te stellen binnen het sjabloon.

Vanaf 2025 is een kerkenbeleidsplan verplicht om subsidies of premies voor zowel beschermde kerken (agentschap Onroerend Erfgoed) als niet-beschermde kerken (agentschap Binnenlands Bestuur) te krijgen.

Wie is de eigenaar van de kerk?

Kerken gebouwd vóór het concordaat (1801) zijn meestal eigendom van de gemeente. Tijdens de Franse periode werden ze genationaliseerd en bleven daarna in eigendom van de gemeente, maar wel ter beschikking van de eredienst. Kerken gebouwd na de Franse periode zijn doorgaans eigendom van de kerkfabriek of andere, zoals vzw Parochiale Werken. Uitzonderingen zijn mogelijk. Een notariële akte bewijst dan een andere eigendomssituatie.

Onder andere particulieren kochten uitzonderlijk kerken tijdens de Franse periode en droegen die later via bijvoorbeeld schenking of verkoop over aan de kerkfabriek. Soms kreeg een priester 'zijn' kerkgebouw terug door de zogenaamde 'eed van trouw' te zweren.

Let op: kadastergegevens over het eigenaarschap zijn niet altijd correct, door latere rechtspraak van het Hof van Cassatie die de eigendomskwestie bepaalde. Archiefonderzoek biedt duidelijkheid in gevallen waar twijfel over bestaat.