Een toekomst voor je parochiekerk
Vandaag wordt er steeds meer nagedacht over de toekomst van het kerkgebouw.
Vandaag wordt er steeds vaker nagedacht over de toekomst van parochiekerken. Het afnemend aantal voorgangers of gelovigen zorgen ervoor dat we op zoek gaan naar nieuwe of bijkomende invullingen voor ons waardevol religieus erfgoed. Naast de liturgische functie zijn namelijk ook verschillende gebruiken mogelijk; van bibliotheek tot supermarkt, al dan niet in combinatie met een verkleinde liturgische ruimte. De mogelijkheden zijn ontelbaar. Maar hoe begin je aan dergelijke transformatiewerken? Het Platform Toekomst Parochiekerken helpt je op weg.
Het kerkenbeleidsplan als basis
Nadenken over de toekomst van je kerkgebouw begint altijd bij een kerkenbeleidsplan. In een kerkenbeleidsplan leg je vast wat de toekomst voor elke kerk in jouw gemeente zal zijn. Het gemeentebestuur en de kerkbesturen stellen dit plan op in nauw overleg met elkaar. Sinds 1 januari 2025 is elke gemeente verplicht om een kerkenbeleidsplan op te stellen volgens het eredienstendecreet. Daarnaast moet je ook een goedgekeurd kerkenbeleidsplan kunnen voorleggen om in aanmerking te komen voor subsidies voor restauratiewerken.
Aan de slag met je kerkenbeleidsplan
Maak je plannen werkelijkheid
Beheer en onderhoud gebedshuis
Van kerk naar...?
Met de nieuwe invulling van een kerkgebouw kan je alle kanten op. Er zijn verschillende gebruiksmogelijkheden. Die kunnen een beperkte invloed hebben of net heel ingrijpend zijn. Je kan ervoor kiezen de liturgische functie te behouden en het gebouw op te delen. Of je kan de kerk herbestemmen en een volledig nieuwe functie geven. De Vlaamse bisschoppen legden daarom enkele definities vast. Wil je weten wat valorisatie, medegebruik, nevenbestemming of herbestemming precies inhoudt? Lees dan de onderstaande definities. Ze werden vastgelegd door de bisschoppen.
PAROCHIEKERK
De parochiekerk is het huis van een plaatselijke geloofsgemeenschap die deel uitmaakt van de katholieke Kerk. De parochiekerk staat ter beschikking van deze plaatselijke geloofsgemeenschap, op de eerste plaats voor gebed, bezinning, liturgie en sacramentele vieringen. De plaatselijke geloofsgemeenschap kan de parochiekerk ook gebruiken voor andere pastorale activiteiten, bijvoorbeeld voor catechese of diaconie.
MEDEGEBRUIK
Hiermee bedoelen we de terbeschikkingstelling van het kerkgebouw voor religieuze activiteiten van andere katholieke of christelijke geloofsgemeenschappen.
VALORISATIE
Onder valorisatie verstaan we initiatieven die, met respect voor het normale gebruik van de parochiekerk, de betekenis van het kerkgebouw in al zijn aspecten kunnen versterken en bevorderen (religieus en cultureel, historisch en kunsthistorisch, architecturaal en landschappelijk). We denken bijvoorbeeld aan een occasioneel en passend gebruik van het kerkgebouw voor kunsthistorische rondleidingen, concerten, voordrachten, conferenties of tijdelijke tentoonstellingen.
HERBESTEMMING
Wanneer een parochiekerk niet meer voor religieuze activiteiten in aanmerking komt, kan zij definitief aan de eredienst onttrokken worden en een nieuwe functie krijgen. Daarvoor moet de voorgeschreven kerkrechtelijke procedure gevolgd worden. Alleen de bisschop kan beslissen om een parochiekerk definitief aan de eredienst te onttrekken.
NEVENBESTEMMING
Wanneer een parochiekerk nog wel voor religieuze activiteiten gebruikt wordt, maar te groot is voor de plaatselijke geloofsgemeenschap, kan men een nevenbestemming overwegen. We maken een onderscheid tussen multifunctioneel en gedeeld gebruik:
Multifunctioneel gebruik is een nevenbestemming in de tijd. Het betekent dat het kerkgebouw occasioneel, buiten de uren van de religieuze activiteiten, voor andere doeleinden of door andere instanties gebruikt kan worden.
Gedeeld gebruik is een nevenbestemming in de ruimte. Het betekent dat het kerkgebouw architecturaal zodanig wordt heringericht dat er een nieuwe en kleinere liturgische ruimte ontstaat, met daarnaast ruimte voor een of meerdere lokalen die, op een permanente basis, een andere bestemming kunnen krijgen. Gedeeld gebruik veronderstelt dus dat de liturgische ruimte en de andere ruimtes bouwkundig volledig van elkaar gescheiden zijn, zodat een gedeeld gebruik mogelijk wordt zonder dat de afzonderlijke activiteiten elkaar hinderen of doorkruisen.
Om je op weg te helpen, verzamelden we meer dan honderd inspirerende voorbeelden uit binnen- en buitenland.
Heilig Hartbrouwerij
De Heilig Hartkerk te Kwatrecht (Wetteren) kreeg de unieke bestemming tot micro-brouwerij. Bezoekers kunnen er alles te weten komen over brouwprocessen of kunnen er een drankje degusteren. De voormalige kerk wordt eveneens ingezet als evenementenlocatie.
Van kerk tot sportoase: Onbevlekt Hart van Mariakerk te Berlaar
Gemeenschapscentrum 'De Gam' in Rumst
Het kerkgebouw: betekenis en toekomst
Op 27 juni 2019 verscheen Het kerkgebouw: betekenis en toekomst de gemeenschappelijke visietekst van de Belgische bisschoppen ‘Het Kerkgebouw. Betekenis en toekomst’. Hierin roepen de bisschoppen de geloofsgemeenschap op om na te denken over de toekomst van het kerkgebouw. Uiteraard moet hierbij rekening gehouden worden met de meervoudige en unieke betekenis van het gebouw. Ook leggen ze de nadruk om realisme en voorzichtigheid aan de dag te leggen. En kerken zo veel mogelijk open te stellen.
In 2012 schreven de Vlaamse bisschoppen '13 richtlijnen voor het gebruik van parochiekerken'. Hierin geven ze richting aan de toekomstige invulling van de parochiekerk. En leggen ze definities vast over de verschillende gebruiksmogelijkheden.
Heb je hulp of advies nodig?
Platform Toekomst Parochiekerken helpt je graag op weg. Ze kunnen enkele handige tips geven die je onmiddellijk kan gebruiken of je persoonlijk adviseren door je concrete vragen of bekommernissen onder de loep te nemen.