Europese erfgoedexperten buigen zich in Leuven over de toekomst van religieus erfgoed
Op 22 en 23 oktober 2026 vond in Leuven de tweejaarlijkse conferentie van Future for Religious Heritage (FRH) plaats. Onder de titel The Time is Now! How to Future-Proof Religious Heritage Together kwamen erfgoedprofessionals, onderzoekers en beleidsmakers uit heel Europa samen om ervaringen uit te wisselen over het behoud en de toekomst van religieus erfgoed. De conferentie werd georganiseerd in samenwerking met PARCUM, KADOC-KU Leuven en het Agentschap Onroerend Erfgoed.
Een Europese blik op gedeelde uitdagingen
Het gevarieerde programma weerspiegelde de rijkdom en diversiteit van religieus erfgoed in Europa. Sprekers uit onder meer Italië, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk belichtten uiteenlopende uitdagingen: van de herbestemming van leegstaande kerken en nieuwe financieringsmodellen tot digitale innovatie, religieuze diversiteit en de betrokkenheid van lokale gemeenschappen.
Tijdens de openingssessie verwelkomde PARCUM-directeur Wouter Jaspers de deelnemers en stelde hij de nieuwe tentoonstelling Verweven Landschappen: Kunst in Abdij van Park voor. Tegelijk wees hij op de financiële uitdagingen binnen de erfgoedsector en het belang van kleinschalige, vaak onderbelichte, erfgoedverhalen. Ook Peter De Wilde, administrateur-generaal van het Agentschap Onroerend Erfgoed, benadrukte de noodzaak om verder te kijken dan het verleden. Hij verwees daarbij naar het participatieve toekomsttraject van de Sint-Godelieveabdij in Brugge.
Een centrale boodschap kwam naar voren in de keynote van Luigi Bartolomei (Universiteit van Bologna): religieus erfgoed begint niet bij de gebouwen, maar bij de gemeenschappen die ze hebben gevormd. Hun leefregels, rituelen en dagelijkse praktijken bepalen immers de betekenis en inrichting van deze plekken. Ook bij een herbestemming verdient die menselijke dimensie bijzondere aandacht.
De daaropvolgende presentaties toonden hoe verschillend de Europese benaderingen kunnen zijn. Zo stelde het project MIRETAGE nieuwe manieren voor om het religieuze erfgoed van minderheidsgemeenschappen zichtbaar te maken, terwijl voorbeelden uit Barcelona en Albanië respectievelijk de mogelijkheden van digitale technologie en internationaal vrijwilligerswerk illustreerden.
Plaatsbezoeken: religieus erfgoed krijgt een nieuwe betekenis
Tijdens de studiebezoeken op de eerste conferentiedag konden de deelnemers verschillende plekken van dichtbij ontdekken. Op de Paul Van Ostaijensite in Heverlee maakten zij kennis met de herbestemming van een voormalig kloostercomplex tot een duurzame culturele ontmoetingsplek. De rondleiding toonde hoe historische architectuur en hedendaagse functies met elkaar kunnen worden verzoend. Vandaag biedt de site onderdak aan onder meer SLAC Academie en de Leuvense circusschool CIRKL, terwijl de voormalige kloosterkapel werd omgevormd tot een multifunctionele voorstellingszaal.
Een bijzonder bezoek was dat aan de Sint-Michielskerk in Butsel, waar lokale initiatiefnemers het project Kom en zie! voorstelden. Met zichtbaar engagement vertelden zij hoe ze hun kerk willen openhouden als een gastvrije plek voor ontmoeting, stilte en zingeving. Hun getuigenissen maakten diepe indruk en illustreerden dat de toekomst van religieus erfgoed niet alleen afhankelijk is van financiële middelen en beleidsbeslissingen, maar evenzeer van de inzet en verbondenheid van lokale gemeenschappen.
Ook het avondprogramma in de Abdij van Vlierbeek stond in het teken van ontmoeting. Naast muziek en een kennismaking met lokale culinaire tradities kregen de deelnemers getuigenissen te horen over initiatieven die verschillende generaties, culturen en geloofsovertuigingen samenbrengen. Zo werd het toekomstproject voor het Nieuw Abtskwartier toegelicht, waar elf studio's voor kwetsbare jongvolwassenen worden voorzien. Ook een intercultureel en interreligieus haakinitiatief, waarbij buurtbewoners samenwerken aan de versiering van de abdijkerk, toonde hoe religieus erfgoed een verbindende rol kan spelen in de samenleving.
Goede praktijken en nieuwe perspectieven uit Europa
De tweede conferentiedag stond in het teken van Good Practices Across Europe. Sprekers uit verschillende landen deelden hun ervaringen met het beheer, de bescherming en de herbestemming van religieus erfgoed.
Voorbeelden uit Parijs, Vlaanderen en Nederland maakten duidelijk hoe sterk de juridische, financiële en beleidsmatige omstandigheden per land verschillen. Tegelijk kwamen vergelijkbare vragen naar voren: hoe kunnen kerkgebouwen duurzaam worden beheerd, welke nieuwe functies zijn mogelijk en hoe worden lokale gemeenschappen bij deze processen betrokken?
Bijdragen over islamitisch erfgoed in Wales en romaanse kerken in het Zweedse Skåne verruimden het perspectief en benadrukten de grote verscheidenheid aan religieuze tradities en erfgoedvormen in Europa.
Ook tijdens de workshops werd deze diversiteit zichtbaar. Zo wekte het Schotse voorbeeld van lokale gemeenschappen die via crowdfunding kerkgebouwen aankopen veel belangstelling. Naast financiering bleek vooral het ontwikkelen van een duurzame toekomstvisie essentieel. Een andere workshop, met bijdragen van KADOC-KU Leuven en PARCUM, belichtte het belang van het documenteren en bewaren van multireligieus erfgoed, onder meer via onderzoek naar Belgische sikhgemeenschappen en het project Hemelsbreed.
Samen bouwen aan de toekomst van religieus erfgoed
De conferentie maakte duidelijk dat er geen universele oplossing bestaat voor de uitdagingen waarmee religieus erfgoed wordt geconfronteerd. De uiteenlopende Europese voorbeelden onderstreepten juist het belang van kennisuitwisseling, samenwerking en aandacht voor de eigenheid van elke erfgoedsite.
Bovenal bleef de menselijke dimensie centraal staan. Achter elk kerkgebouw, klooster of religieus monument schuilen verhalen, herinneringen en gemeenschappen die mee bepalen welke betekenis deze plekken vandaag en morgen kunnen hebben.
De centrale boodschap van de conferentie was dan ook helder: religieus erfgoed toekomstbestendig maken doen we samen.
Andere interessante blogartikels
PARCUM laat zich inspireren én inspireert in Amay & Québec
PARCUM trok in mei de grenzen van de abdijmuren over en nam actief deel aan twee (in)ternationale ontmoetingsmomenten rond de toekomst van religieus erfgoed, in Québec en Wallonië. Beide evenementen brachten experten, erfgoedorganisaties en beleidsmakers samen om ervaringen uit te wisselen over herbestemming, beheer en de maatschappelijke rol van religieuze gebouwen. PARCUM stelde er de Vlaamse aanpak en instrumenten, zoals de kerkenbeleidsplannen, voor en kon daarbij rekenen op grote interesse en waardering vanuit het internationale werkveld.
Een dag vol Anglicaans erfgoed, verhalen en zeelucht in Oostende
Op zaterdag 31 januari vond de tweede editie van 'Zorg dragen voor het erfgoed van de anglicaanse eredienst' plaats. Collega Freya blikt terug op een dag vol erfgoed, verhalen en zeelucht in Oostende.
Terugblik op de studienamiddag recyclage van architectuurstijlen en religieuze collectiestukken
Wat krijg je wanneer je een studienamiddag rond recyclage organiseert in Gent met deelnemers uit zowel de vrijwillige als professionele erfgoedsector?