Kerk en kinderopvang onder één dak in Boekhoute

De kerk in Boekhoute is vandaag een plek waar jong en oud zich thuis voelt door de vermenging van maar liefst vier functies: een buitenschoolse kinderopvang, een evenementenruimte met tribune, een permanente tentoonstelling én het behoud van liturgische diensten. Deze nevenbestemming verenigt duurzaamheid, technische optimalisatie en respect voor het bestaande gebouw tot een doordacht geheel.

Oude naam

Heilig Kruiskerk

Locatie

Boekhoutedorp 31
9961 Assenede (Boekhoute)

Routebeschrijving

Functie

Cultuur

Zorg

Type bestemming

Nevenbestemming

Nevenbestemming (gedeeld gebruik)

Beschermingsstatuut

Geen

Historiek

Al in 964 wordt de Heilig Kruiskerk in een charter vermeld. De huidige parochiekerk werd tussen 1866 en 1868 gebouwd naar ontwerp van architect E. de Perre-Montigny en werd in september 1868 plechtig ingewijd. Na de vernieling van de toren in 1944 werd het gebouw in 1950 hersteld met een nieuwe westtoren, portaal en doopkapel onder leiding van architect A.R. Janssens.

Kerk en kinderopvang onder één dak

In 2016 lanceerde de Vlaamse regering een oproep tot het indienen van voorstellen voor de herbestemming van kerken. De gemeente Assenede greep deze kans aan en diende een voorstel in voor de Heilig Kruiskerk. De laatste jaren heeft het dorp een sterke toestroom van jonge gezinnen gekend, waardoor de vraag naar naschoolse opvang aanzienlijk is toegenomen. Bovendien zijn er twee scholen naast de kerk die zelf niet over voldoende ruimte beschikken om kinderopvang te organiseren. Het lag dan ook voor de hand om deze centraal gelegen locatie te gebruiken als kinderopvang.

Na een voorbereidende fase, onder begeleiding van Veneco en het Projectbureau Herbestemming Kerken, werd het dossier afgerond en werd gekozen voor een Design & build-traject. In oktober 2022 werd een wedstrijdprocedure opgestart, waarna het team Genisol NV en Generiek, in samenwerking met Maarten De Pestel, aan het einde van dat jaar werd aangesteld. De werkzaamheden zijn in de zomer van 2023 van start gegaan en op 31 augustus 2024 voltooid, waarna het gebouw officieel heropend is. Voor de realisatie is via het Agentschap Binnenlands Bestuur een subsidie van 206.000 euro toegekend.

Gedeeld gebruik

Naast kinderopvang biedt het kerkgebouw ruimte voor een evenementenruimte en een permanente tentoonstelling. Deze zijn met elkaar verbonden door een sculpturale trap die kan worden gebruikt als zitbank, tribune en speeltuig. De evenementenruimte is door gordijnen afgescheiden van de liturgische ruimte, waardoor de evenementenruimte en de tribune kunnen worden gebruikt voor grotere religieuze vieringen.

De kinderopvang is ontworpen als een compacte, afgesloten ruimte binnen het schip. De vorm volgt de structuur van het kerkgebouw en creëert zowel binnenruimtes als open zones errond. Dit creëert een omgeving die kinderen uitnodigt om te spelen en te ontdekken, terwijl de monumentaliteit van het gebouw behouden blijft. Indien nodig kan het kinderdagverblijf worden uitgebreid, waarbij de zijbeuken als tijdelijke extra speelruimtes kunnen dienen.

Tussen de kinderopvang en de evenementenruimte bevindt zich een functioneel doksaal met gedeelde voorzieningen zoals een keuken, sanitair en opslagruimte. Dit tussenniveau fungeert als een praktische en ruimtelijke schakel. Omwonenden, scholen en andere geïnteresseerden kunnen na sluitingstijd van het kinderdagverblijf gebruikmaken van de evenementenruimte met tribune. Ze kunnen de zaal online reserveren, waardoor de kerk weer een open en gedeeld dorpscentrum wordt.

De tentoonstellingsruimte, waar de permanente tentoonstelling ‘Boekhoute in oorlogstijd’ te zien is, bevindt zich op de bovenverdieping en is bereikbaar via de centrale trap en een aparte ingang. De tentoonstellingsruimte is uitwerkt als een ‘promenade architecturale’ die bezoekers uitnodigt tot verkenning, en telkens een ander perspectief op het kerkgebouw biedt. Daarnaast werd ook de buitenruimte werd vernieuwd en voorzien van een speeltuin.

Duurzaamheid en slimme technologieën

Om te voldoen aan de huidige eisen op het gebied van brandveiligheid, akoestiek en klimaatbeheersing, werd gekozen voor een ‘box-in-box’-principe. Het nieuwe, geïsoleerde volume werd tussen de bestaande kolommen en op de bestaande vloer geplaatst, waarbij de bestaande fundering werd hergebruikt. Zo bleef de toevoeging van beton en cement beperkt. De constructie is circulair en gebouwd uit een lichtgewicht, duurzame houten structuur die kan worden gedemonteerd.

De kerk fungeert als een thermische buffer, wat bijdraagt aan een energiezuinige werking. Dankzij een goed geïsoleerde gebouwschil en hoogrendementsglas wordt warmteverlies beperkt en actieve koeling vermeden. Een lucht-luchtwarmtepomp zorgt voor verwarming via plafondunits op de begane grond en wandunits op de bovenverdieping. Dit systeem kan snel inspelen op wisselende bezetting, waardoor enkel verwarmd wordt wanneer dat nodig is. Daarnaast is er een energiezuinig led-verlichtingssysteem geïnstalleerd, gekoppeld aan bewegings- en tijddetectie om onnodig verbruik te voorkomen. Ook werd er noodverlichting en branddetectie voorzien. Regenwater van het hele kerkdak wordt opgevangen en hergebruikt voor toiletten en tuinirrigatie.

Bronnen:

Andere herbestemde kerken

Onze Lieve Vrouw van Goede Bijstand

Brussel, Brussel

Deze kerk in het Brusselse vormt de kern van een levendige gemeenschap met een groot hart voor elkaar.

Meer lezen

Wohngemeinde Herz-Jesu Kirche

Mönchengladbach, Duitsland

In deze voormalige parochiekerk werden op een innoverende manier sociale appartementen ingebracht om plaats te bieden aan een gemengde woongemeenschap.

Meer lezen